اکوتوریسم و آموزش

اکوتوریسم و آموزش

پردیس فناوری کیش_طرح مشاوره متخصصین صنعت و مدیریت_دپارتمان محیط زیست

• تعریف اکوتوریسم
Adventure
Enthusiasm
Discovery
اکوتوریسم سفری است مسئولانه به مناطق طبیعی که موجب
حفظ محیط زیست و بهبود زندگی مردم محلی گردد.
اکوتوریسم یک سفر و بازدید زیست محیطی از مناطق طبیعی بکر
است که به منظور لذت بردن از طبیعت و درک مواهب آن و ویژگی
های فرهنگی مرتبط با آن انجام می شود.

اکوتوریسم، نوعی رویکرد گردشگری است که در آن گردشگران با اهداف

مشخص به سفری مسئولانه از مناطق طبیعی نامسکون و دست‌نخورده جهان می پردازند.

هدف از رویکرد بیشتر آموزش و تربیت مسافران برای حمایت از اکوسیستم و منابع طبیعی،

احترام به فرهنگ ها و عقاید مختلف و حقوق بشر و توسعه اقتصادی و سیاسی جوامع محلی می باشد.

از دهه ی ۸۰ تا به حال، اکوتوریسم به عنوان یکی از دغدغه های اصلی طرفداران محیط زیست

در نظر گرفته می شود بنابراین نسل های آینده ممکن است که مقصدهایی را تجربه کنند که نسبتا بکر و دست نخورده است.

• اکوتوریست ها چه کسانی هستند؟

  • اکوتوریست ها افرادی هستند که از مرحله علاقه ساده به طبیعت فراتر
    رفته و پا در عرصه شناخت راز ها و زیبایی های عمیق آن می گذارند.
    یک اکوتوریست خود را نسبت به مراقبت از طبیعت و احترام به فرهنگ
    بومی مسئول می داند و به این مسئولیت پایبند است.
    بنابراین هرکس که به هر طریقی به طبیعت سفر می کند الزاما یک
    اکوتوریست به حساب نمی آید.

  • انواع اکوتوریسم
  1. گردشگری ساحلی
  2. گردشگری اقلیمی
  3. گردشگری کویر و بیابان
  4. گردشگری جنگل

گونه‌های مختلف طبیعت‌گردی عبارتند از گردش آبی و ساحلی، کوهنوردی، غارنوردی،

بیابان‌گردی، دامنه‌نوردی، مردم‌شناسی و طبیعت درمانی. با اینکه «زمین گردشگری»

گونه مستقلی از صنعت گردشگری است و زیر شاخه بوم گردشگری محسوب نمی‌شود

اما در مواردی جاذبه های اکوتوریسم با ژئوتوریسم در تداخل اند ولی در فعالیتهای اکوتوریسمی،

آموزش همگانی زمین شناسی و ژئومورفولوژی مورد نظر نمی‌باشد و توجه خاص به طبیعت زنده و جاذبه های آن است.

اصول اکوتوریسم چیست؟

با توجه به گذشت ۲۵ سال از شروع به کار کردن انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES)

جهت بررسی اصول اکوتوریسم سه اصل عمده در آن وجود دارد که آن ها به ترتیب زیر هستند:

  • وابسته به طبیعت باشد.
  • از لحاظ اکولوژیک پایدار باشد و به عبارتی کمترین آسیب و اثرات سوء را برای طبیعت نداشته باشد.
  • آموزش و ارایه ارزش های منطقه مورد بازدید، عنصر اصلی آن بازدید باشد.
  • جوامع محلی و میزبان در آن مشارکت داشته باشند.

اگر بخواهیم کمی خلاصه تر مفهوم اکوتوریستم را شرح دهیم اینطور بیان می شود

که رفتار ما در طبیعت چیزی جز حفظ و نگهداری از محیط زیست را نشان ندهد و

سفر مسئولانه با هدف ایجاد پایداری در زیست بوم را پیشه راه خودمان قرار دهیم.

کسانی که می خواهند در این زمینه مشارکت عمده ای داشته باشند می بایست اصول زیر را حتما رعایت کنند:

۱- به حداقل رساندن آسیب های فیزیکی، اجتماعی، رفتاری و روانی در طول مسافرت

۲- ایجاد آگاهی فرهنگی و زیست محیطی و ترویج فرهنگ احترام به طبیعت و مردم بومی

۳- فراهم کردن تجربه ی مثبت و لذت بخش از سفر هم برای مسافران و هم برای افراد محلی

۴- ایجاد منافع مستقیم مالی برای حفظ و حراست از زیست بوم

۵- ارائه و تلاش در ایجاد تجربه ی به یاد ماندنی برای مسافران به گونه ای که آن ها را نسبت به منطقه میزبان دلسوز و حساس کرده و به اوضاع اجتماعی، آب و هوایی، زیست محیطی و سیاسی آن منطقه اهمیت بدهند

۶- طراحی و ساخت امکانات سازگار با طبیعت و فرهنگ منطقه با کمترین آسیب ممکن به اکوسیستم بومی

۷- آموزش قوانین و باورهای معنوی مردم محلی به گردشگران و ایجاد همکاری و مشارکت بین گردشگران و محلی ها با هدف توانمندسازی فردی و گروهی

 

 

بوم گردی و اکوتوریسم در ایران

یکی از پایدارترین انواع طبیعت گردی و سازگارترین انواع توریسم با محیط زیست اکوتوریسم است و

ایران به جهت دارا بودن توانایی ها و جاذبه های چشمگیری که دارد از انواع تنوع اقلیمی و

پوشش های گیاهی یکی از کشورهای مهم دنیا محسوب می شود. از همین رو توجه به

اصول و قوانین اکوتوریسم و همچنین ایجاد علاقمندی به طبیعت و حفظ محیط پیرامونمان می تواند

باعث تداوم و بقای گنجینه ها و میراث طبیعی و انسان ها خواهد شد و این توسعه پایدار را در پی دارد.

ایران از نظر اکوتوریسم از جایگاه ویژه ای ویژه ای برخوردار است. دلیل این موضوع را می توان تنوع اقلیمی بی نظیر کشورمان دانست.

ایران کشوری چهار فصل است؛ همزمان که می تواند در یک نقطه دارای جاذبه های زمستانی مانند اسکی باشد،

در نقطه ای دیگر در همان زمان دارای جاذبه های منحصر به فرد تابستانی است.

خوشبختانه در سال های اخیر علاقه ی خاصی به سفرهای بوم گردی و اکوتوریسمی در بین مسافران به وجود آمده است.

سفرهایی خاص مانند تور پرنده نگری در تالاب میانکاله، بازدید از جنگل راش که از بقایای

جنگل های باستانی هیرکانی است و بسیاری موارد دیگر مانند بازدید از دره راگه که یکی از سه ژئوپارک ثبت شده در ایران است.

اکوتوریسم در ایران دارای شاخه های متعدد و فعالیت های گوناگونی است.

شاخه هایی همچون گردشگری روستایی، گردشگری عشایری، گردشگری ماجراجویانه و کشاورزی

و فعالیت هایی که هریک وابسته به موقعیت جغرافیایی خاص خود است.

مزایای اکوتوریسم

  • ایجاد دوستی بین فرهنگ ها و جوامع

آموزش و ایجاد آگاهی فرهنگی با مردمان این منطقه یکی از اصولی ترین مواردی است

که در اکوتوریسم مورد تاکید قرار می گیرد. در بوم گردی، گردشگران با فرهنگ و نوع

زندگی مردم منطقه از نزدیک آشنا می شوند و در فعالیت های روزمره آنان مشارکت می کنند؛

در این در این ارتباطی که بین میزبانان و گردشگران به وجود آمده، مردم منطقه با فرهنگ مردمان

دیگر مناطق و کشورهای جهان آشنا می شوند و این دو گروه رفته رفته نوعی علاقه نسبی به

یکدیگر پیدا می کنند و سبب ایجاد آشنایی و فرهنگ دوستی گردشگران نسبت به شهر مقصد می گردد.

  • حفظ منابع و میراث طبیعی  

یکی از شعارهای اکوتوریسم این است، که می گویند شما زمانی که به طبیعت می روید،

تنها رد پایتان در آنجا باقی خواهد ماند و به جز خاطراتتان چیزی با خودتان از طبیعت به خانه بر نمی گردانید.

این نوع نگاه به طبیعت گردی و در کنار آن تاکید بر حفظ منابع طبیعی، مقوله آموزش و به حداقل رساندن

آسیب های وارده به طبیعت در طول سفر، اهمیت احترام گذاشتن به طبیعت را آشکار کرده و مانع آسیب رساندن به آن می شود.

همچنین لازم به ذکر است بگوییم که بوم گردی با ایجاد فرصت های مناسب برای پیشرفت و توسعه

اقتصادی می توان جایگزین مناسبی برای سایر منابع درآمدی مردم منطقه به شمار بیاید و

از روی آوردن محلی ها به راه های دیگر کسب درآمد، مانند فروش زمین های کشاورزی و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی، جلوگیری کند.

  • پایداری و حفظ فرهنگ مردم منطقه

از دیگر مزایایی که اکوتوریسم می تواند برای صنعت گردشگری هر منطقه دارا باشد،

کمک به پایداری و حفظ فرهنگ مردم آن منطقه می باشد، چرا که مردم محلی با نمایش

آداب و رسوم خود به گردشگران، فروش صنایع دستی و محصولات دامی و همچنین مشارکت

دادن گردشگران در فعالیت های روزمره خودشان به ارزش میراث فرهنگی خود پی برده و هر چه بیشتر در حفظ آن کوشش خواهند کرد.

  • کمک به توسه پایدار  

یکی دیگر از اهداف اکوتوریسم گسترش امکانات، بهبود شرایط و کیفیت زندگی انسان ها است

و این امر نه تنها درباره نسل کنونی بلکه برای نسل های آینده هم مد نظر قرار می گیرد.

این به معنای آن است که این فعل تنها کمکی به حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی

نبوده بلکه برداشتی نو از توسعه و رشد اقتصادی را به همراه دارد، با این تفاوت که این رشد

هیچ گونه تخریب و تاثیرات منفی بر روی طبیعت ندارد و سبب بر هم زدن تعادل زیست محیطی هم نمی شود.

دستیابی به توسعه پایدار در گرو توجه به ارکان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی در یک جامعه است

و گردشگری به عنوان فعالیتی اثرگذار برتمامی ارکان توسعه، بیش از گذشته نیازمند مطالعه است.

نقش بازدید و اردو به عنوان آموزش در اکوتوریسم
بازدید های علمی به عنوان یک رسانه آموزشی به ما این امکان را
می دهد که از طریق مشاهده ی طبیعت و وقایع و فعالیت مردم
تجربه عملی بدست آوریم.

استفاده از برنامه های آموزشی زیست محیطی خارج از کلاس
درس و تاکید شدید روی درک حسی و یادگیری تعاملی در آموزش
های زیست محیطی به انسان کمک نماید.
راهکار ها و روش های مختلفی برای تغییر نگرش و ایجاد یک
فرهنگ مسئولانه زیست محیطی نزد افراد جامعه وجود دارد ولی
اکثر نظریه پردازان یادگیری بر این اعتقادند که بهتر است فرهنگ
های مد نظر جوامع از کودکی در آنها نهادینه شود و در این راستا
نظام آموزش ابتدایی از اهمیت به سزایی برخوردار است.

برای حل مشکلات محیط زیستی یکی از اساسی ترین امور افزایش آگاهی و اطلاعات است که این مهم نیاز
به آموزش دارد. آموزش محیط زیست بنیادی مهم ترین شیوه در حفاظت محیط زیست بوده که هدف از آن یافتن
مناسب ترین و بهترین نظام شیوه ارائه مطالب و نحوهفعالیت ها و اجرای ساختاری است که زمینه ساز ارتقاء
آگاهی های محیط زیستی در سطح جامعه می باشد.
آموزش محیط زیست موجب افزایش دانش محیط زیستی و مهارت های لازم برای حفظ محیط زیست در طول
زندگی می گردد.

اثرات آموزش زیست محیطی بر طبیعت گردی
شبیری و همکاران در پژهشی با عنوان اثرات اجرای برنامه های آموزش
زیست محیطی بر طبیعت گردی با هدف بررسی تاثیر اجرای برنامه های
آموزش زیست محیطی بر رفتار و پیوند با طبیعت دانش آموزان شهرلنگرود
استان گیلان تعداد ۱۰۰ نفر از دانش آموزان دختر و پسر را به عنوان نمونه
انتخاب کرده اند و با آزمون هایی که بر روی این نمونه انجام گرفت چنین
نشان داد که آموزش در فضای آزاد تاثیر به سزایی در تغییر رفتار محیطی
دانش آموزان ایجاد خواهد نمود. این پژوهشنشان داد که این تغییر در بین
دختران بیشتر محسوس است. بنابراین تاکید بر شیوه صحیح اجرای
آموزش زیست محیطی سبب ایجاد تحول در تعهد به طبیعت و پیوند با آن
خواهد شد.

• یافته ها
یکی از مسائل اساسی برای اغلب کشور ها و صاحب
نظران خصوصیات و ویژگی های شهروند مطلوب یا
شهروند حرفه ای می باشد. با توجه به شرایط کنونی
در سازمان های آموزشی از جمله آموزش و پرورش
وجود برنامه های منسجم برای تربیت شهروند حرفه ای
ضروری بنظر می رسد. شهروند حرفه ای باید از ابتدا و
به صورت پایه ای توسط آموزش و پرورش تربیت گردد.
همچنین پژوهشگران به این نتیجه رسیده اند که این
تربیت می تواند باعث تعالی شهروندان در راستای
محیط زیست گردند و اهداف کار را می توان با گردش
های علمی و اردو هایی که از طرف مدارس انجام می
شود دو چندان نمود.

• نتیجه گیری
گردش های علمی – آموزشی و علمی لذت یادگیری را به دانش
آموزان می چشانند.این بزرگ ترین اساسی ترین نقش آموزش و
پرورش در جذاب کردن فعالیت های آموزشی برای مخاطبان
است.بازدید های علمی منبع حسی مناسب برای درک عینی و
واقعی مفاهیم علمی هستند.همچنین توجه دانش آموزان را جلب
و باعث تسهیل یادگیری می شوند و در اثر ایجاد علمی و حقیقی
دانش آموزان را به فعالیت بیشتر ترغیب می کنند.