هر آنچه باید درباره تنوع زیستی بدانید!

هر آنچه باید درباره تنوع زیستی بدانید!

پردیس فناوری کیش_طرح مشاوره متخصصین صنعت و مدیریت_دپارتمان محیط زیست

 

تنوع زیستی (ثروت زیستی) که امروز شاهد آن هستیم، محصول میلیاردها سال تکامل موجودات است.

متأسفانه در طی نیم قرن اخیر نابودی نیمی از جنگل ها، کاهش ذخایر آب زیر زمینی، خشک شدن

تالاب ها و… همگی دست به دست هم داده اند تا بسیاری از گونه های ارزشمند جانوری در جهان از بین بروند.

بر اساس جدیدترین گزارش سازمان ملل متحد بیش از نیم میلیون گونه جانوری در جهان برای ادامه

حیات خود، زیستگاهی کافی در اختیار نداشته و ۱ میلیون گونه جانوری و گیاهی نیز در خطر انقراض قرار دارند.

منظور از تنوع زیستی چیست؟

برخی افراد بر این باورند که تنوع زیستی نام دیگر حیات وحش است.

اما در واقع نام تنوع زیستی، به گونه های متنوع موجودات بر روی کره زمین اطلاق می شود.

به عبارتی دیگر از گونه‌های گیاهی و جانوری گرفته تا میکروب ها، همه بخشی از تنوع زیستی کره زمین بشمار می آیند.

امروزه پژوهشگران به این نتیجه رسیده اند که باید از تمامی گونه های زیستی

محفاظت کرد، چون طبیعت همواره تعادل خود را با موجودات حاضر حفظ می کند.

به عنوان مثال، اکثر افراد به دلیل زیبایی پلنگ، دوست دارند از آن حفاظت شود اما کمتر فردی است که بخواهد نسل موش را از نابودی نجات دهد!

چرا تنوع زیستی اهمیت دارد؟!

  • برخی از گونه های گیاهان و جانواران عهده دار پاکیزگی محیط هستند.
  • درختان اکسیژن مورد نیاز انسان را تولید می کنند.
  • گیاهان برای آرامش ما مناظری دل انگیز و برای ادامه حیات هوای تازه و سالم فراهم می آورند.
  • اگر گونه های جانوری وجود نداشته باشند، گیاهان به سرعت منقرض می شوند. زیرا گیاهان نمی توانند حرکت کنند و نیاز به گرده افشانی توسط دیگر موجودات دارند، پس کار گرده افشانی آنها را جانواران انجام می دهند.

تنوع زیستی در سه بخش تنوع ژنتیکی، تنوع گونه ای و تنوع اکوسیستمی مورد پژوهش قرار می گیرد.

۴ عامل اصلی نابودی گونه های زیستی

۱- تخریب و از دست رفتن زیستگاه های طبیعی
نابودی زمین‌ها برای فعالیت‌های کشاورزی و عمرانی یکی از مهم ترین عوامل تهدیدکننده تنوع زیستی به

شمار می آیند که تأثیر مستقیمی بر نابودی زیستگاه گونه های مختلف جانوری دارند.

۲- گونه های مهاجم و بیگانه
دومین عامل نابودی تنوع زیستی، جایگزینی گونه های غیربومی به جای گونه های

بومی و محلی می باشد که اغلب باعث انقراض گونه های بومی می شود.

گونه های مهاجم جانوری که در اکثر مواقع به عنوان حیوانات خانگی به صورت قاچاق بین کشورهای

جهان تبادل می شوند سالیانه حدود یک و نیم تریلیون دلار زیان اقتصادی به بار می آورد که

برخی از گونه های گیاهی نیز جزو این گونه های مهاجم محسوب می شوند.

۳- تغییرات آب و هوایی
تغییرات آب و هوایی نیز باعث نابودی تنوع زیستی می شود، به صورتی که اگر گونه ها زمان مورد نیاز برای

سازگارشدن با تغییرات آب و هوا را نداشته باشند، این امکان وجود دارد که آنها برای همیشه از بین بروند.

۴- بهره برداری بی رویه
بهره‌برداری بی‌رویه از طبیعت همانند شکار و صید بیش از حد، به سرعت تنوع زیستی را به نابودی می کشاند.

زنجیره غذایی نادرست انسان ها (توسعه نظام دامداری صنعتی) اغلب باعث بهره برداری ناپایدار از منابع طبیعی می شود.

 

آیا می دانید؟!

  • تغییر در ساختار زیست بوم ها عامل اصلی در نابودی زیستگاه ها و گونه ها به شمار می آید.
  • در ایران میمون رزوس ماکاک، طوطی خاکستری آفریقایی، ماهی قرمز جزو گونه های مهاجم جانوری محسوب می شوند.
  • برخی گونه های گیاهی همچون درخت پالونیا، گیاه آزولا جزو گونه های مهاجم در ایران به حساب می آیند.

۸ کشوری که بیشترین میزان تنوع زیستی را دارند!

۱- آمریکا
وجود آب‌های شیرین و اکوسیستم دریایی غنی از گونه های زیستی، باعث شده که آمریکا در بالاترین رتبه قرار گیرد.

۲- اِکوادور
اِکوادور با وجود وسعت خشکی کم، دوزیستان و پرنده‌های گوناگونی را در اکوسیستم خود جای داده است.

۳- هند
در هندوستان گونه‌های مختلفی از پرندگان و خزندگان زندگی می‌کنند که وجود گونه‌های

جانوری همانند فیل، شیر، کرگدن و ببر، حیات وحش این کشور را از سایر نقاط جهان متمایز کرده است.

۴- استرالیا
برخورداری از دیواره های بزرگ مرجانی و انواع مختلف پرندگان و خزندگان، استرالیا را در لیست ۱۰ کشور دارای بیشترین میزان تنوع زیستی قرار داده است.

۵- مکزیک
وجود زیستگاه‌های متفاوت در این کشور، شرایط مناسبی را برای بقاء حیوانات و گیاهان فراهم آورده است.

۶- اندونزی
این کشور با داشتن حدود ده هزار جزیره، از اکوسیستم‌های دریایی و خشکی بسیاری برخوردار است.

اندونزی تنها منطقه ای است که می‌توان در آن کرگدن‌ها، اورانگوتان‌ها، فیل‌ها، خرس‌ها و ببرها را در یک منطقه جنگلی مشاهده کرد.

۷- کلمبیا
این کشور به لحاظ تنوع زیستی بسیار غنی است و با داشتن انواع مختلف پرندگان، دوزیستان و

گیاهان با اندونزی در رقابت می باشد. در کلمبیا حدود ۱۸۲۹ گونه پرنده وجود دارد که از این جهت از دیگر کشورهای جهان غنی‌تر است.

۸- برزیل
تعلق ۶۰ درصد از جنگل های آمازون به خاک برزیل و وجود اکوسیستم‌های مختلف و متنوع دریایی و

خشکی این کشور را به لحاظ دارا بودن گونه‌های گیاهی و دوزیستان بسیار غنی کرده است.

برزیل رتبه دوم بیشترین دارنده گونه‌های پستاندار و دوزیست را به خود اختصاص داده است.

۵ راهکار کلیدی جهت حفاظت از گونه های زیستی

۱- جلوگیری از تخریب زیستگاه با خلق سبک های بهره وری پایا

۲- آموزش، فرهنگ سازی و توانمندسازی قشر بومی مناطق مورد هدف به  منظور نگهداری و حفاظت از گونه های بومی

۳- جلب مشارکت جوامع محلی در مناطق ساحلی، حوزه های آبخیز و منابع آبی دیگر

۴- ایجاد معشیت جایگزین و پایا جهت احیاء گونه های مختلف جانوری و گیاهی

۵- عملی کردن طرح های توسعه پایدار در اطراف مناطق حفاظت شده جهت حفظ تنوع زیستی

نتیجه گیری

حفاظت از گنجینه ای بنام تنوع زیستی، از دوران کودکی شروع می شود و به‌هیچ وجه

یادگیری چگونگی حفظ آن، کوتاه‌مدت و گذرا نیست، زیرا برای ایجاد فرهنگی در راستای

حفظ گونه های زیستی باید در طول سالیان به صورت مسمتر آموزش هایی دید تا حفظ این منابع ارزشمند ملکه ذهن یک انسان شوند.

قطعاً فعالیت‌های انسانی باعث زوال و نابودی گسترده‌ی گونه های زیستی می شود.

حفاظت از تنوع زیستی «به من چه» ندارد! باید به مفهوم واقعی انسان متمدن

باشیم چون حفظ تنوع زیستی نیازمند تکاپوی همه جانبه است. پس بیایید این گنجینه گران بها

را ارج نهیم و با همراهی و هم اندیشی یکدیگر و دست در دست هم، پاسبان این کره خاکی، ساکنان رنگارنگ و سکونتگاه های بی نظیر آن باشیم.